بیماری پوکی استخوان: علایم، دلایل، تشخیص و درمان با فیزیوتراپی

پوکی استخوان بیماری است که در آن بخش‌هایی از استخوان‌های ضعیف و مستعد ابتلا به شکستگی می‌شوند. این وضعیت در سالمندان شایع‌تر است، اما ممکن است مردان و زنان در سنین مختلف را درگیر کند. پوکی استخوان علت تعداد زیادی از شکستگی‌های استخوان است که در سالمندان رخ می‌دهد و زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان ضعیف شده دیگر نمی‌تواند وزن بدن فرد را تحمل و حمایت کند. اگرچه مردان نیز به پوکی استخوان مبتلا می‌شوند اما این بیماری به‌ویژه در میان زنانی که یائسه شده‌اند شایع است. از آنجاکه تراکم استخوانی زنان ۳۰ درصد کمتر از مردان است، احتمال ابتلا به پوکی استخوان به‌خصوص با افزایش سن آن‌ها نسبت به مردان بیشتر است. بااین‌حال پس از رسیدن به ۶۵ تا ۷۰ سال، مردان و زنان به یک میزان دچار سایش استخوان می‌شوند. خوردن غذاهای کافی غنی از کلسیم و ویتامین D و انجام ورزش‌های مناسب گام‌های مهمی در پیشگیری از پوکی استخوان می‌باشند.

هدف متخصصین ما در کلینیک فیزیوتراپی پیشرفته دکتر سعادتی کمک به حفظ و بهبود توانایی فیزیکی بيماران مبتلا به پوکی استخوان است. متخصصین ما از فیزیوتراپی، ورزش و مگنت تراپی برای درمان درد و بهبود عملکرد بیمارانی که به دلیل پیری، بیماری، عوامل محیطی و یا خطرات ورزشی حرکاتشان کند شده کمک می‌کنند. هدف متخصصین ما شناسایی و به حداکثر رساندن کیفیت زندگی و عملکرد حرکتی بیماران با پوکی استخوان خفیف و شدید می‌باشد. رویکرد کلینیک فیزیوتراپی پیشرفته دکتر سعادتی، پیشگیری، ارتقاء، توان‌بخشی و بازتوانی است. جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینهٔ درمان‌های فیزیوتراپی ممکن برای درمان پوکی استخوان یا رزرو نوبت می‌توانید از شماره‌های ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۶۸ و ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۰۴ استفاده نمایید.

علل پوکی استخوان


استخوان عمدتاً از مواد معدنی مانند کلسیم ساخته‌شده است. استخوان در بدن ما دائماً در حال از بین رفتن و جایگزین شدن با استخوان جدید است. این چرخه استخوان‌سازی در حدود ۱۰۰ روز طول می‌کشد و هورمون تولیدشده در بدن ما (از جمله استروژن در زنان) و سطح کلسیم و ویتامین D بدن در چگونگی و کیفیت استخوان‌سازی تأثیر دارند. بیماری پوکی استخوان زمانی رخ می‌دهد که بافت استخوان و مواد معدنی سریع‌تر و قبل از جایگزینی  استخوان‌های جدید از بین می‌روند.

انواع پوکی استخوان


دو نوع پوکی استخوان عمده وجود دارد:

پوکی استخوان اولیه

پوکی استخوان اولیه اغلب در زنان پس از یائسگی رخ می‌دهد. پوکی استخوان بر زنان با بیش از ۷۰ سال سن دوبرابر مردان در همان گروه سنی تأثیر می‌گذارد.

پوکی استخوان ثانویه

پوکی استخوان ثانویه در جوانان و میان‌سالان نیز اتفاق می‌افتد. دلایل ایجاد بیماری پوکی استخوان ثانویه ممکن است این موارد باشند:

  • داروها مانند کورتیکواستروئیدها
  • بیماری‌های مزمن مانند بی‌اشتهایی عصبی (اختلال در غذا خوردن که منجر به سوءتغذیه شود)
  • ورزش بیش‌ازاندازه. زنانی که بیش‌ازحد ورزش می‌کنند ممکن است چرخه قاعدگی‌شان مختل شود و تولید طبیعی استروژن توسط تخمدان‌ها متوقف شود.

عوامل خطر


عواملی که ممکن است خطر ابتلا به بیماری پوکی استخوان را افزایش دهند عبارت‌اند از:

کاهش استروژن پس از یائسگی

پس از یائسگی پوکی استخوان به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد زیرا  تخمدان تولید استروژن را متوقف می‌کند. استروژن هورمونی است که نقش مهمی در روند ترمیم استخوان ایفا می‌کند.

سابقه خانوادگی و نوع بدن

پوکی استخوان به افراد خانواده منتقل می‌شود و خطر ابتلا به این بیماری برای افرادی که  بستگان مسن دارند که شکستگی استخوان داشته‌اند، به‌خصوص پدر و مادری که تابه‌حال یک شکستگی مفصل ران داشته‌اند، بیشتر است.

شیوه زندگی و وضعیت سلامتی

شیوه زندگی مانند:

  • کمبود کلسیم
  • سیگار کشیدن
  • نوشیدن بیش‌ازحد
  • عدم ورزش
  • مصرف داروهای خاص (مانند کورتیکواستروئیدها)
  • داشتن شرایط پزشکی خاص (مانند آن‌هایی که بر جذب مواد غذایی، هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه، روماتیسم مفصلی، و هیپوگنادیسم تأثیر می‌گذارد)
  • در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ احتمال بیشتری برای شکستگی لگن و یا شکستگی شانه نسبت به افراد بدون دیابت است.

نشانه‌ها و عوارض پوکی استخوان


معمولاً پوکی استخوان خود به تنهایی علائم قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، استخوان‌های ضعیف که دیگر قادر به پشتیبانی از وزن بدن نیستند ممکن است حتی تحت فشار کم بشکنند. چنین شکستگی‌هایی اغلب در این قسمت‌ها رخ می‌دهند:

  • استخوان لگن
  • مچ دست
  • ستون فقرات
  • شکستگی لگن در افراد بالای ۷۵ سال شایع‌تر است.

شکستگی‌های مویی در ستون فقرات ناشی از بیماری پوکی استخوان ممکن است با درد کم باشد و یا هیچ دردی ایجاد نکند و حتی زمانی که در عکس‌برداری اشعه X دیده می‌شود بدون توجه باقی بماند.

شکستگی یا له شدن ستون فقرات که در آن ستون فقرات خرد می‌شود یا فرومی‌ریزد بسیار دردناک‌تر است و باعث بدشکلی پوسچر می‌شود.

کمردرد مزمن: این درد هنگام حرکت‌های کوچک مانند فعالیت‌های روزمره در خانه، یا زمان سرفه، خنده یا عطسه شدیدتر می‌شود.

تشخیص


مراحل مهم برای تشخیص پوکی استخوان شامل ارزیابی ریسک شکست استخوان و انجام آزمایش تراکم استخوان است.

آزمایش تراکم استخوان (BMD)

آزمایش‌های مؤثر و نسبتاً سریع زیادی وجود دارند که تراکم استخوان (BMD) را اندازه‌گیری می‌کنند. اگر نتایج نشان دهد که تراکم استخوان خیلی کم است، تشخیص ابتلا به پوکی استخوان خواهد بود.

اشعه ایکس

اسکن قسمت‌های مختلف بدن مانند لگن و ستون مهره‌ها با استفاده از نوع خاصی از دستگاه اشعه ایکس می‌تواند افزایش خطر شکستگی را تائید کند.

سی‌تی‌اسکن

سی‌تی‌اسکن نیز برای بررسی وضعیت استخوان‌ها بکار می‌رود و وضعیت تراکم استخوان را نشان می‌دهد.

اولتراسوند پاشنه

اولتراسوند پاشنه نیز ممکن است برای تست تراکم استخوان و برآورد خطر شکستگی برای زنان بالای ۶۵ سال استفاده شود.

تشخیص علت زمینه

پس از تشخیص بیماری پوکی استخوان، مطالعات بیشتری برای تعیین علل احتمالی مورد نیاز است. بررسی برای تعیین علل ممکن است به تست خون و ادرار برای اندازه گیری سطح هورمون‌های خاص تولیدی در بدن نیاز داشته باشد.

درمان و پیشگیری


هدف درمان پوکی استخوان در واقع پیشگیری یا کاهش شکستگی استخوان و حفظ یا افزایش تراکم استخوان است. چند نوع درمان پوکی استخوان وجود دارد، اما درهرحال پیشگیری بسیار مهم است.

مصرف کلسیم

حفظ استحکام استخوان مستلزم آن است که فرد به‌طور منظم از کلسیم استفاده کند.

داروها

داروهای متنوعی وجود دارند که برای درمان پوکی استخوان استفاده می‌شوند. در زیر برخی از داروهای ضد پوکی استخوان ذکر شده است:

  • بیس فسفونات یکی از گروه‌های اصلی داروهایی است که می‌تواند برای پیشگیری و درمان پوکی استفاده شود.
  • تعدیل‌کننده‌های انتخابی گیرنده استروژن نیز ممکن است برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان در زنان استفاده شود.
  • دنوزوماب. این دارو به بدن تزریق می‌شود و تجزیه استخوان را متوقف و به تقویت استخوان کمک می‌کند.
  • درمان جایگزینی هورمون به حفظ استخوان و کنترل علائم یائسگی کمک می‌کند.
  • هورمون پاراتیروئید آنالوگ استخوان جدید را سریع‌تر از آنکه استخوان‌های قبلی تجزیه شود ایجاد می‌کند.

برای درمان برخی از موارد بیماری پوکی استخوان ممکن است دو یا چند دارو هم‌زمان به‌صورت ترکیبی استفاده شوند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی می‌تواند به فرد کمک کند تا استخوان و همچنین ماهیچه‌های خود را تقویت کند. فیزیوتراپی از سایش استخوان جلوگیری می‌کند، احتمال سقوط را کم می‌کند و به کنترل درد کمک می‌کند. استخوان یک بافت زنده است که می‌تواند از طریق برخی از انواع ورزش‌ها بهبود یابد. فیزیوتراپیست می‌تواند به شما برای پیدا کردن فعالیت‌ها و تمرینات متناسب با نیازهایتان کمک و استخوان‌های شما را تقویت کند.

الکترو مگنت تراپی

استخوان به درخواست مکانیکی خواسته شده از آن واکنش می‌دهد. وقتی فشار مثلاً در طول استراحت در بستر، بی‌حرکتی و بی‌وزنی کاهش می‌یابد، توده استخوانی از بین می‌رود. از سوی دیگر هنگامی‌که بارگذاری به درستی انجام شود باعث افزایش تراکم استخوان می‌شود. الکترومگنت تراپی نه‌تنها از پوکی استخوان جلوگیری می‌کند بلکه تراکم استخوان از دست رفته را دوباره بازیابی می‌کند. الکترومگنت تراپی در فواصل مشخص بر استخوانی اولنا تأثیر می‌گذارد. علاوه بر این سیگنال‌های با دامنه کم تحلیل استخوان در نازک‌نی را کاهش می‌دهد.

کمربند طبی

اگر کمر درد شدید دارید ممکن است به پوشیدن کمربند طبی نیاز داشته باشید. کمربند طبی ستون فقرات را حمایت می‌کند و به مهره (استخوان) کمک می‌کند تا شکستگی فشاری مهره‌های کمر را درمان کند.

کمربند طبی در اصل حرکات ناحیه‌ی  آسیب‌دیده را محدود می‌کند. کمر در درجه اول با مهره‌ها و عضلات پشت حمایت می‌شود. هنگامی‌که پوکی استخوان مهره‌ها را ضعیف می‌کند، عضلات برای حمایت از کمر مجبور به اضافه‌کاری و تحمل بار بیشتر می‌شوند. کمربند طبی با محدود کردن حرکت، بار اضافی عضلات را از روی آن‌ها برمی‌دارد.

ورزش‌های متحمل وزن

این ورزش‌ها شامل فعالیت‌هایی است که شما را وادار می‌کنند درحالی‌که صاف ایستاده‌اید در مقابل گرانش حرکت کنید. ورزش‌های متحمل وزن ممکن است پُرفشار و یا کم‌فشار باشند.

ورزش‌های متحمل وزن پرفشار

ورزش‌های متحمل وزن پُرفشار به ساخت استخوان‌ها کمک می‌کنند و آن‌ها را قوی نگه می‌دارند. اگر تابه‌حال به دلیل پوکی استخوان، استخوانتان شکسته شده و یا در معرض خطر شکستگی استخوان هستید باید از انجام ورزش‌های متحمل پرفشار اجتناب کنید. نمونه‌هایی از ورزش‌های متحمل وزن پرفشار عبارت‌اند از:

  • رقص
  • انجام ایروبیک پرفشار
  • پیاده‌روی
  • آهسته دویدن / دویدن
  • طناب زدن
  • بالا رفتن از پله
  • تنیس

ورزش‌های متحمل وزن کم‌فشار

ورزش‌های متحمل وزن کم‌فشار نیز می‌توانند به حفظ قدرت استخوان‌ها کمک کنند و یک جایگزین ایمن باشند برای افرادی که قادر به انجام تمرینات پرفشار نیستند. نمونه‌هایی از ورزش‌های متحمل وزن کم‌فشار عبارت‌اند از:

  • استفاده از دستگاه‌های تمرینی کراس ترینر
  • انجام ایروبیک
  • کم‌فشار
  • استفاده از دستگاه‌های هوازی دوچرخه
  • راه رفتن سریع بر روی تردمیل و یا در خارج از خانه

تمرینات تقویت عضلات

این تمرینات مقاومتی شامل فعالیت‌هایی هستند که در آن بدن، وزنه و یا دیگر ابزار را در خلاف جهت گرانش حرکت می‌دهید. این فعالیت‌ها عبارت‌اند از:

  • بلند کردن وزنه
  • استفاده از بندهای کششی ورزشی
  • استفاده از دستگاه‌ها
  • بلند کردن وزن خود بدن
  • حرکات کاربردی، مانند بالا بردن بدن  و ایستادن بر روی انگشتان پا