Hits: 0
آیا آر تی ام اس (rTMS) برای درمان افسردگی طولانی مدت مفید است؟
غمگینی، احساس ناراحتی، بیعلاقگی یا بیرغبتی نسبت به انجام فعالیتهای روزمره – اینها علائمی آشنا برای ما هستند؛ اما اگر ادامه یافته و بر زندگی ما تأثیر زیادی بگذارد احتمالاً مبتلا به افسردگی شدهایم. افسردگی یک بیماری قابل درمان است اما برای برخی از افراد، اقدامات درمانی استاندارد مؤثر واقع نمیشود. تحریک مغناطیسی مکرر مغز معمولاً در زمانی که روشهای درمانی استاندارد مانند مصرف دارو و رواندرمانی مؤثر واقع نشوند به کار برده میشود.
علل ابتلا به افسردگی
ابتلا به افسردگی یک دلیل مشخص ندارد زیرا به ترکیب آرایش ژنتیکی فرد و عوامل محیطی بستگی دارد. برخی از عوامل مؤثر در ابتلا به افسردگی عبارتند از:
• ساختارهای شیمیایی و یا فیزیکی مغز
• سابقه ابتلا به افسردگی در افراد خانواده
• سابقه ابتلا به اختلالات دیگر نظیر اضطراب و اختلال استرس پیش از حادثه
• اتفاقات ناگوار و استرسزا (سوءاستفاده جنسی، مشکلات مالی، مرگ عزیزان)
• تغییرات هورمونی (چرخه قاعدگی، بارداری)
• مصرف برخی داروها (داروهای خواب، داروهای فشار خون)
انواع افسردگی
از آنجا که ابتلا به افسردگی یک علت مشخص ندارد، نمیتوان برای این بیماری نوعی مشخص کرد و ممکن است به شکلهای مختلف بروز کند. برخی از انواع افسردگی عبارتند از:
• افسردگی عمده یا ماژور: همان طور که قبلاً توضیح داده شد این نوع افسردگی شایعترین نوع افسردگی است. غالباً افراد مبتلا به افسردگی شدید، این نوع افسردگی را در مقاطع مختلف زندگی خود تجربه میکنند.
• دیستامیا یا افسردگی مداوم: این افسردگی باعث افت بلند مدت خلق میشود و ممکن است یک سال یا حتی بیشتر هم طول بکشد. این نوع افسردگی را میتوان به عنوان احساس تمایل به ادامه خودکار زندگی و عدم تمایل به دخالت در انجام امور توصیف کرد.
• برخی افراد ممکن است نسبت به کمتر شدن نور در فصل زمستان حساس باشند. اختلال عاطفی فصلی نوعی افسردگی است که به دلیل فقدان نور طبیعی خورشید اتفاق میافتد.
• افراد مبتلا به افسردگی آتیپیک نیز غالباً در اندامهای خود احساس سنگینی میکنند. آنها ممکن است از مشکلات ارتباطی رنج ببرند و احتمال این که به پرخوری یا خواب بیش از اندازه نیز مبتلا شوند زیاد است.
• اختلال دو قطبی که به دلیل تناوب بین حالات افسردگی و شیدایی به آن اختلال افسردگی مانیک یا شیدایی نیز گفته میشود.
• گاهی اوقات ممکن است افسردگی به حدی شدید باشد که باعث به وجود آمدن وهم و توهم شود و فرد به حالت کاتاتونیک در آید یا احساس کند که در رختخواب خشک شده و قادر به حرکت نیست. به این نوع افسردگی، افسردگی سایکوتیک یا روانپریشی هم گفته میشود.
• افسردگی پس از زایمان نیز پس از وضع حمل به وجود میآید. مادران ممکن است احساس کنند که ارتباط آنها با نوازد تاره متولد شده قطع شده است یا بترسند که فرزند آنها دچار آسیبدیدگی شود.
• افسردگی شدید که در نیمه دوم چرخه قاعدگی رخ میدهد، اختلال افسردگی قبل از قاعدگی نامیده میشود. این نوع افسردگی باعث میشود که فرد نتواند عملکردهای طبیعی و عادی خود را داشته باشد.
• افسردگی وضعیتی با اتفاقات تغییردهنده مسیر زندگی یا نقاط عطف زندگی بروز میکند. این اتفاقات هر چیزی ممکن است باشد از بیکار شدن و از دست دادن شغل گرفته تا مرگ ناگهانی یکی از اعضای خانواده.
علائم و نشانههای افسردگی
اگر چه افسردگی، انواع مختلفی دارد اما علائم قابل تشخیص آنها مشابه هم هستند. این یک لیست از نمونه علائمی است که به طور عمومی نشان میدهد یک نفر به افسردگی مبتلا شده است:
• احساس پایدار ناراحتی، ناامیدی، بیارزشی یا خالی بودن و پوچی
• تحریکپذیری، سرخوردگی و بیقراری
• بیعلاقگی نسبت به انجام فعالیتها یا تفریحاتی که قبلاً لذتبخش بودند
• مشکلات مرتبط با خواب، اختلالات خواب یا خواب بیش از حد
• احساس خستگی مفرط و بی انرژی بودن
• مشکلات مرتبط با تفکر، حافظه، تمرکز یا تصمیمگیری
• تغییرات در اشتها و وزن
• فکر کردن مکرر به مرگ یا خودکشی
• علائم فیزیکی مانند سر درد، شکم درد یا کمر درد
داشتن این علائم برای یک دوره حداقل دو هفتهای ممکن است نشاندهنده این باشد که شما در میانه دوره افسردگی قرار دارید.
درمان افسردگی با آر تی ام اس
در جلسات آر تی ام اس، یک کویل الکترومغناطیسی روی سر و در نزدیک پیشانی قرار داده میشود. این کویل یک پالس الکترومغناطیسی را ارسال میکند که سلولهای عصبی را در ناحیهای از مغز که کنترل خلق و خو و افسردگی را بر عهده دارد بدون درد تحریک میکند. تصور بر این است که با انجام این کار، فعالیت قسمتی از مغز که به دلیل افسردگی کاهش یافته است دوباره افزایش مییابد.
اگر چه بیولوژی این که چرا انجام تی ام اس مؤثر است هنوز به طور کامل مشخص نیست، به نظر میرسد این تحریک بر چگونگی کار کردن مغز تأثیر میگذارد و در نتیجه باعث کاهش علائم افسردگی و بهبود خلق و خوی فرد میشود. روشهای مختلفی برای انجام این فرایند وجود دارد و هر متخصص از روشی استفاده میکند که آگاهی بیشتری نسبت به آن داشته و روشهای مؤثر انجام آن را میداند.
آماده شدن برای درمان افسردگی با آر تی ام اس
قبل از انجام تحریک مغناطیسی مغز، کارهای زیر انجم میشود:
• معاینه بالینی احتمالاً تستهای آزمایشگاهی و آزمایشهای دیگر
• ارزیابی روانپزشکی برای بررسی احتمال ابتلا به افسردگی
پس از انجام این معاینهها و ارزیابیها مشخص میشود که آیا انجام آر تی ام اس برای شما مفید و بیخطر است یا نه. به پزشک یا روانپزشک خود موارد زیر را اطلاع دهید:
• اگر باردار هستید یا فکر میکنید که باردار شدهاید
• هر دارویی که مصرف میکنید از جمله دارهای تجویزی و داروهای بدون نیاز به نسخه پزشک، مکملهای گیاهی، ویتامینها یا مکملهای دیگر و البته مقدار مصرف هر دارو
• سابقه ابتلا به تشنج با سابقه خانوادگی ابتلا به صرع
• ابتلا به اختلالات روانی دیگر مانند ابتلا به سوءمصرف مواد، اختلالات دو قطبی یا روانپریشی
• اگر به دلیل ابتلا به بیماری یا آسیبدیدگی دچار آسیبدیدگی مغزی شدهاید مانند ابتلا به تومورهای مغزی، سکته مغزی یا ضربه مغزی
• اگر سر دردهای مکرر و شدید دارید
• اگر به هر بیماری دیگری مبتلا هستید
• اگر در گذشته به روش تحریک مغناطیسی مغز تحت درمان قرار گرفتهاید و این که آیا استفاده از این روش در درمان افسردگی شما مؤثر واقع شده است یا نه.
افرادی که از تجهیزات زیر استفاده میکنند نباید تحت آر تی ام اس قرار گیرند:
• کلیپس یا کویل آنوریسم
• استنت
• محرکهای ایمپلنت شده
• محرکهای ایمپلنت شده عمقی مغز یا عصب واگ
• ابزارهای ایمپلنت شده الکتریکی مانند پیس میکر یا پمپهای دارو
• الکترودها برای بررسی فعالیتهای مغزی
• حلزون ایمپلنت شده برای شنوایی
• هر گونه ایمپلنت مغناطیسی
• ترکش گلوله
• هر ابزار فلزی دیگر یا تجهیزاتی که در بدن کاشته شدهاند
چه انتظاری باید داشته باشید؟
تحریک مغناطیسی مکرر مغز معمولاً در مطب دکتر فیزیوتراپی یا کلینیک انجام میشود. این فرایند در چندین جلسه درمانی انجام میشود و معمولاً این جلسات به طور روزانه و 5 مرتبه در هفته به مدت 4 تا 6 هفته برگزار میشوند.
اولین جلسه درمان
قبل از شروع درمان، دکتر فیزیوتراپی باید بهترین محل را برای قرار دادن مگنتها روی سر و همچنین میزان انرژی مغناطیسی مورد نیاز برای شما را مشخص کند. اولین جلسه درمانی معمولاً حدود یک ساعت طول میکشد. احتمالاً در این جلسه اتفاقات زیر میافتد:
• شما به اتاق درمان میروید و از شما خواسته میشود که روی یک صندلی شیبدار بنشینید و به شما محافظ گوش داده میشود که باید حین انجام فرایند از آن استفاده کنید.
• کویل الکترومغناطیسی روی سر شما قرار داده میشود و به طور مکرر خاموش و روشن میشود تا پالسهای محرک تولید شوند. این کار باعث ایجاد صدا در دستگاه میشود که معمولاً چند ثانیه پس از قطع هم ادامه مییابد. شما احساس میکنید که ضرباتی به پیشانی شما وارد میشود و این قسمتی از فرایند است و به آن مپینگ گفته میشود.
• دکتر فیزیوتراپی میزان انرژی مورد نیاز برای بدن شما را مشخص میکند، وی میزان مگنت را آنقدر افزایش میدهد که انگشتان دست و دستان شما بچرخند، به این مقدار انرژی، آستانه حرکت گفته میشود و به عنوان نقطه مرجع در تعیین مقدار صحیح انرژی مورد نیاز به کار برده میشود. در طول دوره درمان، میزان تحریک ممکن است تغییر داده شود که به علائم و عوارض جانبی آن بستگی دارد.
در هر جلسه درمانی
زمانی که محل قرار گرفتن کویل و میزان انرژی مورد نیاز تشخیص داده شد، درمان شروع میشود. درد هر جلسه درمانی اقدامات زیر انجام میشود:
• شما روی یک صندلی راحتی مینشینید، محافظ گوش را روی گوشهای خود قرار داده و کویل مغناطیسی روی سر شما قرار داده میشود.
• زمانی که دستگاه روشن میشود شما صداهای تقتق آن را شنیده و احساس میکنید که ضرباتی روی پیشانی شما وارد میشود.
• این فرایند حدود 40 دقیقه طول میکشد و شما در هنگام انجام آن هشیار هستید. ممکن است حین درمان، کمی احساس ناراحتی روی سر خود داشته باشید که موقتی و کوتاه مدت است.
پس از هر جلسه درمانی
شما پس از درمان میتوانید بلافاصله به ادامه فعالیتهای روزمره خود بپردازید. معمولاً بین جلسات درمانی شما میتوانید رانندگی کرده و به امور شغلی خود بپردازید.
نتایج آر تی ام اس برای درمان افسردگی
اگر تحریک مغناطیسی مغز برای شما مؤثر باشد، علائم افسردگی شما بهبود مییابد و یا به طور کامل برطرف میشود. تسکین علائم ممکن است چند هفته پس از درمان اتفاق بیفتد. اثربخشی آر تی ام اس ممکن است به مرور زمان بیشتر شود زیرا پزشک تعداد مؤثر تحریکهای مورد نیاز را پیدا کرده و بهترین محل را نیز برای تحریک انتخاب خواهد کرد.
پس از اتمام دوره درمانی تی ام اس، درمان استاندارد برای افسردگی شامل مصرف دارو و روان درمانی باید ادامه یابد. هنوز معلوم نیست که آیا ادامه تحریک مغناطیسی مغز برای درمان افسردگی مؤثر واقع میشود یا نه. این شامل ادامه درمان در زمانی که علائم به طور کامل برطرف شد و شما امیدوار شدید که میتوانید از بروز دوباره علائم جلوگیری کنید نیز میشود. به هر حال اگر افسردگی شما پس از تحریک مغناطیسی مکرر مغز بهبود یافت و پس از آن دوباره برخی علائم بازگشت میتوانید تحریک مغناطیسی مغز خود را تکرار کنید که به آن تحریک دوباره گفته میشود.
اگر علائم شما پس از انجام تحریک مغناطیسی مغز بهبود یافت باید در مورد ادامه درمان برای رفع افسردگی با پزشک خود مشورت کنید.
خطرات آر تی ام اس برای درمان افسردگی
تحریک مغناطیسی مکرر مغز نوعی تحریک غیرتهاجمی مغز است که برای درمان افسردگی به کار برده میشود. برای انجام آر تی ام اس، برخلاف تحریک عصب واگ یا تحریک عمقی مغز نیازی به انجام عمل جراحی و کاشت الکترودها در بدن نیست و همچنین انجام این برخلاف الکتروانسورس درمانی، باعث ابتلا به تشنج نمیشود و نیازی به استفاده از داروهای آرامبخش با بیهوشی ندارد. معمولاً، آر تی ام اس یک روش مطمئن، بیخطر و قابل تحمل است ولی ممکن است برخی عوارض جانبی هم داشته باشد.
عوارض جانبی شایع
عوارض جانبی ناشی از انجام آر تی ام اس معمولاً خفیف تا متوسط هستند و در مدت کوتاهی پس از جلسات درمانی ایجاد شده و به مرور زمان در جلسات بعدی از بین میروند. برخی از این عوارض جانبی عبارتند از:
• سر درد
• ناراحتی در ناحیه سر در محل تحریک
• احساس گزگز، اسپاسم و درد در عضلات صورت
• سرگیجه و سبکی سر
پزشک میزان تحریک را تنظیم میکند تا علائم کاهش یابند یا ممکن است قبل از انجام فرانید به شما توصیه نماید که از مسکنهای بدون نیاز به نسخه پزشک استفاده کنید.
عوارض جانبی نادر
بروز عوارض جانبیخطرناک به ندرت اتفاق میافتد. برخی از عوارض جانبی نادر ناشی از انجام آر تی ام اس عبارتند از:
• تشنج
• شیدایی، به خصوص در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی
• ناشنوایی؛ اگر حین درمان از محافظ گوش استفاده نشود.
آیا استفاده از شاک ویو تراپی برای درمان شانه یخ زده مفید است؟