سردرد تنشی و عصبی: علائم و درمان آن با فیزیوتراپی

سردرد تنشی یا عصبی شایع‌ترین نوع سردرد است که به تناوب بیش از ۸۰ % افراد را درگیر می‌کند. چون علائم سردرد عصبی به شدت میگرن نیست، این نوع سردرد تنها در صورت مزمن یا مکرر شدن به عنوان یک مشکل در نظر گرفته می‌شود.

متخصصین ما در کلینیک فیزیوتراپی پیشرفته دکتر سعادتی از تکنیک‌های مختلف فیزیوتراپی برای تشخیص و درمان علت سر‌درد استفاده می‌کنند. از آنجایی که تکنیک‌های فیزیوتراپی عضله، مفصل و عصب و کلیه بافت‌های بدن را درمان می‌کند، می‌تواند به کاهش درد بیمار کمک نموده و با تکنیک‌های مختلفی مانند استئوپاتی، کایروپراکتیک، درمان دستی، ماساژ و TMS به درمان ریشه سر‌درد های عصبی پرداخته و از بروز سردرد در آینده پیشگیری نماید. اگر مدت زیادی است که دچار سردرد‌های شدید و مزمن هستید و با استفاده از داروهای و روشهای مختلف نتیجه‌ی مطلوبی به نگرفته اید، می‌توانید از شماره‌های ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۶۸ و ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۰۴ برای رزرو نوبت و مشاوره با متخصصین ما استفاده نمایید.

علل سر‌درد عصبی


پزشکان از علت دقیق سردردعصبی مطمئن نیستند. بااین حال سردردهای تنشی را می‌توان برآیندی از برهم‌کنش‌های عامل‌های مختلف زیر دانست:

ادراک و حساسیت به درد

برخی بیماران مبتلا به سردرد عصبی دچار ناهنجاری‌های سیستم عصبی مرکزی هستند که حساسیت‌شان را به درد افزایش می‌دهد. سیستم عصبی مرکزی شامل عصب‌های مغز و ستون فقرات می‌شود.

نقاط ماشه‌ای میوفاسیال

بروز سر دردهای عصبی مرتبط با نقاط ماشه‌ای میوفاسیال عضلات شانه و گردن دانسته می‌شود. درد میوفاسیال فاسیا (بافت پیوندی) و عضلات را درگیر می‌کند. نقاط ماشه‌ای گره‌هایی در بافت عضلانی هستند که باعث سفتی و گرفتگی، ضعف و درد شدید در ناحیه‌های مختلف بدن می‌شوند.

مواد شیمیایی مغز (انتقال دهنده‌های عصبی)

چند نوع از انتقال دهنده‌های عصبی بر واکنش مغز به تحریک درد اثر می‌گذارد. آزاد شدن این مواد شیمیایی گذرگاه‌های عصبی مغز، عضلات یا نقاط دیگر را فعال می‌کند و درد را شدت می‌بخشد.

عامل‌های خطر


  • عامل‌های ژنتیک: این عامل‌ها مرتبط با سردرد عصبی مزمن دانسته می‌شود.
  • عامل‌های محیطی: استرس بدنی و روانی نقش مهمی در فرایندهای فیزیولوژیکی دارد که باعث حمله‌های سردرد تنشی می‌شود.

تحریک‌کننده‌های سر‌درد عصبی


به جز استرس عامل‌های متعدد دیگری نیز باعث شروع سردرد عصبی یا تشدید آن می‌شود. بعضی از این محرک‌ها عبارت‌اند از:

  • دارو و سوء مصرف مواد
  • وضعیت نامناسب بدن و شرایط نامناسب شغلی
  • خستگی مزمن
  • غذاها و نوشیدنی‌ها
  • فعالیت بدنی: تقلای شدید بدنی، برای مثال هنگام ورزش کردن یا فعالیت جنسی، و همین‌طور عدم فعالیت از محرک‌های سردرد محسوب می‌شود.
  • مشکلات دندان: قفل کردن فک یا دندان قروچه، به ویژه هنگام خوابیدن، از نشانه‌های اختلال مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMJ یا TMD) به شمار می‌آید. درد ناشی از این اختلال غالباً همزمان با سردرد عصبی مزمن بروز می‌یابد.

علائم سر‌درد عصبی


سردردهای تنشی معمولاً با علائم زیر همراه است:

  • دردی که به صورت احساس گرفتگی بروز می‌یابد، گویی سر وسط گیره تحت فشار قرار گرفته است. درد معمولاً در هر دو سمت سر و غالباً در پیشانی، پشت سر و گردن یا در هر دو ناحیه حس می‌شود.
  • احساس درد در شانه‌ها یا گردن
  • درد مداوم و خفیف تا متوسط است و ماهیت ضربان‌دار یا تپشی ندارد.
  • سردرد همراه با حالت تهوع و استفراغ نیست.
  • فعالیت بدنی معمول، برای مثال پیاده‌روی یا بالا رفتن از پله‌ها، درد را تشدید نمی‌کند.
  • برخی بیماران به نور یا سروصدا حساسیت دارند، حساسیت به هر دو مورد مشاهده نمی‌شود.

انواع سر درد عصبی


سرددرهای عصبی یا تنشی را می‌توان به ۴ نوع تقسیم‌بندی کرد:

سردرد تنشی اپیزودیک مکرر

سردرد حداقل ۱ بار و حداکثر ۱۵ بار در ماه به مدت دست‌کم ۳ ماه بروز می‌یابد، حداقل دوره سردرد ۱۲ روز و حداکثر ۱۸۰ روز در سال است. هر حمله سردرد ۳۰ دقیقه تا ۷ روز طول می‌کشد.

سردرد تنشی اپیزودیک غیرمکرر

حداقل ۱۰ حمله سردرد ظرف کمتر از یک روز در هر ماه، یعنی ۱۲ روز در سال، بروز می‌یابد. چون این سردردها مکرر نیست، مانند سردردهای اپیزودیک مکرر زندگی بیمار را مختل نمی‌کند و درمان را ضروری نمی‌سازد.

سردرد تنشی مزمن

بیمار در یک بازه زمانی سه ماهه حداقل ۱۵ روز در ماه، یعنی ۴۵ روز، از سردرد رنج می‌برد. سردرد هر بار چند ساعت طول می‌کشد و حالت مستمر دارد.

سردرد تنشی محتمل

سردرد تنشی محتمل را می‌توان به عنوان اپیزودیک مکرر محتمل، اپیزودیک غیرمکرر محتمل یا مزمن محتمل نیز طبقه‌بندی کرد. این نوع سردرد اکثر، نه تمام، علائم سردرد عصبی را دارد و با توجه به نداشتن پیش‌درآمد/ اورا ارتباطی به میگرن یا دیگر اختلال‌های عصبی ندارد. سردرد عصبی مزمن محتمل ممکن است پی‌آمد استفاده بیش از حد دارو باشد.

تشخیص


  • معاینه سر و گردن به منظور بررسی درد و حساسیت عضلات
  • معاینه عصبی که با انجام ارزیابی‌های ساده انجام می‌شود تا قدرت، واکنش، هماهنگی، حس و عملکرد ذهنی آزمایش شود.
  • معاینه چشم
  • آزمایش‌های تصویربرداری: آزمایش‌هایی مانند سی تی اسکن و ام آر آی برای سردرد شدید یا مداوم انجام می‌شود.

درمان


گرما/ سرما درمانی

یکی از قدیمی‌ترین درمان‌های سردردهای عصبی اعمال فشاری ملایم به سر، برای مثال استفاده از هدبند یا پیچیدن حوله دور سر، و قرار دادن کمپرس سرد یا گرم روی سر است. درد برخی بیماران با گرما و شماری با سرما تسکین می‌یابد.

دارو درمانی

تجویز داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) و ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای درمان استاندارد سردردهای عصبی محسوب می‌شود. بعضی مسکن‌ها نیز سردرد خفیف تا متوسط را آرام می‌کند، البته این داروها از سردرد پیشگیری نمی‌کند.

مدیریت استرس

بیمارانی که از سردرد عصبی مکرر رنج می‌برند، می‌توانند با مدیریت استرس از شدت و تعداد دفعات سردرد بکاهند. ورزش منظم، تکنیک‌های تنفس عمیق و تمرین‌های آرام‌سازی برای مدیریت استرس مفید است. ماساژ، کمپرس گرم، کیسه یخ یا طب سوزنی نیز از دیگر روش‌های غیردارویی موثر به شمار می‌آید.

طب سوزنی

طب سوزنی روشی جایگزین برای کنترل درد است که به تسکین سردرد عصبی نیز کمک می‌کند. در این روش سوزن‌های بسیار ظریفی را در نقاط مشخصی از بدن فرو می‌کنند.

ماساژ سر

ماساژ سر به سادگی انجام می‌شود و درد را به حد قابل توجهی تسکین می‌دهد. اعمال فشار متمرکز روی ناحیه‌های گیجگاه یا پس‌سر (پشت سر) بهترین ماساژ برای آرام کردن درد است.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی حرفه‌ای گردن یا ماساژ دادن به علت شل کردن عضلات زیر تنش شدید تاثیری بسیار سریع و موثر برای تسکین سردرد تنشی دارد.

ورزش

ورزش درمانی، چه فعالیت‌های ایروبیک منظم چه حرکت‌های خاص، حالت اندامی را بهبود می‌دهد و تعداد حملات سردرد را کاهش می‌دهد.

درمان ذهنی ـ جسمی

درمان ذهنی ـ جسمی بر ارتباطات بین ذهن، بدن و رفتار متمرکز است. مشکلات مربوط به هر یک از این بخش‌ها سلامت را به خطر می‌اندازد. مدیتیشن، آرام‌سازی عضلات، هیپنوتیزم، بیوفیدبک و نوعی مشاوره موسوم به رفتار درمانی شناختی نمونه‌هایی از درمان ذهنی ـ جسمی است.

بیوفیدبک

بیوفیدبک تکنیکی است که از افکار برای کنترل بدن استفاده می‌شود. بیوفیدبک به درمان مشکلات ذهنی و جسمی کمک می‌کند.

درمان علت سردرد های عصبی

برای درمان سردرد عصبی از روش‌های زیر بهره گرفته می‌شود:

درمان خشکی مفصل گردن

مفصل‌های خشک و گرفته گردن باید به روش‌های کایروپراکتیک، استئوپاتی، موبیلیزاسیون مفصل (تکنیک‌های لغزاندن ملایم)، تراکشن (کشش) مفصل یا در موارد خاص درمان دستی موضعی و ملایم مفصل شل یا باز شود.

درمان انقباض مفصل گردن

برای پایداری، کنترل و محدود کردن حرکت مفصل‌های ناپایدار یا لق باید تمرین‌های مخصوص تقویت عضلات عمقی گردن انجام شود.

درمان خشکی و گرفتگی عضلات

عضلات خشک و گرفته یا بیش‌فعال باید با تمرین‌های کششی، ماساژ، طب سوزنی، سوزن زدن خشک یا دیگر روش‌های آرام‌سازی درمان شود.

درمان شلی و ضعف عضلات

عضلات ضعیف به تمرین‌های تقویتی خاصی نیاز دارد که به وضعیت کتف یا عضلات گردن می‌پردازد.

درمان عملکرد نامناسب عصب

متخصص فیزیوتراپی با توجه به نتایج معاینات به درمان عملکرد نامناسب عصب می‌پردازد. حساسیت عصبی عارضه شایعی است که به درمان و مراقبت خاص و دقیق تخصصی نیاز دارد.

طریقه غلط ایستادن یا بد قرار گرفتن بدن

حالت اندامی از طریق انجام تمرین‌های مخصوص، تکنیک‌های آگاهی حالت اندامی، چسب زدن یا بریس اصلاح می‌شود.

متخصص فیزیوتراپی توصیه‌های مفیدی را برای پیشگیری از عملکرد نامناسب گردن در آینده ارائه می‌دهد، برای مثال حالت‌ها و وضعیت‌های اشتباه گردن را توضیح می‌دهد تا بیمار در آینده از آنها اجتناب کند.