دیسک کمر (پارگی و فتق): علائم، علت و درمان آن با فیزیوتراپی

دیسک‌های ستون فقرات نقش بسیار مهمی در قسمت پشت بدن ما ایفا می‌کنند. آن‌ها فشار و استرس وارده بر مهره‌ها را جذب کرده و از نیم‌تنه بالایی حمایت به عمل می‌آورند. دیسک‌ها امکان حرکت ستون فقرات در جهت‌های مختلف را برای ما فراهم می‌کنند. اگر دیسک ستون فقرات دچار فتق یا پارگی گردد و یا محتویات داخلی به بیرون نشت نماید، دیسکی که باعث تسهیل فعالیت‌های روزانه ما می‌شد، می‌تواند اعصاب را تحت ‌فشار قرار دهد و باعث درد کمر، ایجاد درد و علائم عصبی در پاها گردد. معمولاً علائم فتق دیسک، بدون هیچ دلیل واضحی شروع می‌شوند. ممکن است هنگام بلند کردن اجسام سنگین، چرخش کمر و حرکت‌هایی که باعث فشار و استرس بر روی دیسک می‌شوند، درد به سراغ بیماران بیاید. فتق و پارگی دیسک در ناحیه کمر یک اختلال شایع پزشکی است که اغلب در افراد بین ۳۵ تا ۵۰ سال، مشاهده می‌گردد.

متخصصین ما در کلینیک فیزیوتراپی پیشرفته دکتر سعادتی، برنامه فیزیوتراپی جامعی را به ‌صورت منحصر به‌ فرد تجویز می‌نمایند تا بیماران مبتلا به فتق دیسک از طریق تمرینات کششی و تقویتی بتوانند توانایی قبلی خود را به دست آورند. متخصصین ما به بیماران انجام فعالیت‌های امن و بی‌خطر روزمره را آموزش خواهند داد، فعالیت‌هایی نظیر بلند کردن اجسام و یا راه رفتن. همچنین آن‌ها از روش‌های گوناگون درمانی بهره خواهند گرفت تا در بیماران مبتلا به فتق دیسک، درد پشت و کمردرد را کاهش داده و اختلالات آن‌ها را درمان نمایند. جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینهٔ درمان‌های ارائه‌ شده در کلینیک ما، مشاوره با متخصصین ما یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۶۸ و ۰۲۱۸۸۴۹۲۵۰۴ تماس حاصل فرمایید.

چگونگی ایجاد فتق دیسک کمر


یک حلقه مستحکم در خارج دیسک به نام آنالوس از محتویات ژله‌ای بخش داخل دیسک محافظت می‌نماید. به بخش داخلی دیسک بین مهره‌ها نوکلئوس پولپوزوسمی‌گویند. بر اثر افزایش سن و فرسایشی عمومی دیسک، بخشی از مایعات درونی دیسک که باعث انعطاف‌پذیری و نرمی آن می‌شوند از دست می‌رود. در نتیجه دیسک پهن‌تر و سخت‌تر خواهد شد. این فرآیند یعنی تحلیل دیسک ستون مهره‌ها، نسبتاً خیلی زود در زندگی افراد آغاز می‌شود. فشار یا استرس موجود در ستون فقرات می‌تواند باعث تورم، ترک‌خوردگی و یا پارگی لایه خارجی دیسک شود. اگر این اتفاق در ناحیه‌ی ستون فقرات کمری رخ دهد، برآمدگی دیسک می‌تواند ریشه‌های عصبی نخاع را در نزدیکی این منطقه تحت ‌فشار قرار دهد، و یا ممکن است مواد التهابی داخل دیسک باعث تحریک عصب‌ها شوند. نتیجه این فرآیند ایجاد دردی تیز در ناحیه باسن و اندام‌های تحتانی یعنی پاها خواهد بود.

مراحل دیسک کمر


  •  تحلیل دیسک: حلقه خارجی دیسک باعث نگهداری دیسک کمر در مکان اصلی خود می‌شود. آسیب‌دیدگی دیسک باعث می‌شود بخش مرکز دیسک، موجب پارگی لایه خارجی دیسک شود. ممکن است در اثر پارگی لایه‌های دیسک، بیمار دچار درد شدیدی گردد.
  •  برآمدگی دیسک: محتویات ژله مانند داخل دیسک بر لایه خارجی فشار وارد می‌کنند و باعث برآمدگی آن می‌شوند. این امر باعث ایجاد التهاب می‌شود که در پی آن ممکن است موجب تحریک عصب‌ها گردد، هر چند عصب‌ها تحت‌ فشار قرار نگرفته باشند.
  •  ایجاد فتق: متورم شدن دیسک باعث ایجاد فشار بر روی عصب‌ها می‌شود. در نتیجه ممکن است علائم بیمار افزایش ‌یافته و یا پاهای او نیز درگیر شوند.
  •  لغزش دیسک: محتویات ژله‌ای هسته‌ دیسک در میان لایه‌ها نفوذ پیدا کرده و باعث فشار بیشتر بر روی عصب‌ها می‌شوند.

علت‌ها


با گذشت زمان در اثر فرایند طبیعی افزایش سن، از حجم مایعات دیسک‌ها کاسته می‌شود. این امر باعث می‌شود حلقه سخت خارجی دیسک شکننده‌تر و آسیب‌پذیرتر گردد. در نتیجه احتمال پارگی و ترک‌خوردگی دیسک در اثر حرکات خفیف نیز (مانند برداشتن کیسه‌ی مواد غذایی، چرخاندن کمر در ورزشی مانند گلف یا چرخش ساده کمر مانند هنگام شدن به اتومبیل) افزایش خواهد یافت. علت کمتر شایع و دیگر فتق یا پارگی دیسک، مربوط به آسیب‌دیدگی‌های ناشی از ضربه‌ها مانند سقوط یا حوادث رانندگی می‌شود. آسیب‌دیدگی در ناحیه کمر می‌تواند فشار بیشتری بر دیسک‌ها در این ناحیه وارد کند، در نتیجه احتمال و فتق یا پارگی دیسک‌ها افزایش میابد.

 عوامل خطر


عوامل خطرسازی که ممکن است احتمال فتق یا پارگی دیسک را افزایش دهد عبارت‌اند از:

  • سن
  • جنسیت
  • کارهای فیزیکی پرمشقت
  • چاقی شکمی
  • سیگار کشیدن
  • سابقه خانوادگی

علائم  دیسک کمر


در اثر فتق یا پارگی دیسک، فشار وارده بر عصب‌های نزدیک فتق، افزایش می‌یابد. همچنین ممکن است عصب‌ها دچار التهاب گردند، در نتیجه بیمار دچار دردی خواهد شد که می‌تواند در امتداد عصب منتشر گردد. فتق دیسک در ناحیه کمر از علل شایع سیاتیک و درد پا در طول عصب سیاتیک محسوب می‌شود.

نشانه‌های عمومی فتق دیسک در ناحیه کمر عبارتند از:

  •  درد پا
  •  دردهای عصبی
  •  ایجاد علائم در نقاط مختلف: بسته به محل فتق و شدت آن، علائم ممکن است در مکان‌های مختلفی ظاهر شوند، از جمله: درد در ناحیه کمر، درد لگن و باسن، درد در جلو یا پشت ران، درد ساق پا، درد پا، درد در پنجه‌ها (مورتون نروما)، که معمولاً یک‌طرف بدن را درگیر می‌کند.
  •  علائم عصبی
  •  افتادگی پا
  •  درد در ناحیه پایین کمر
  •  دردی که در اثر حرکت بدتر می‌شود.
  •  درد در اثر خم شدن به جلو
  •  شروع سریع: معمولاً دردهای مرتبط با فتق دیسک ناحیه کمر، به‌ سرعت خود را نشان می‌دهند.

تشخیص


 مواردی همچون نوع درد، بیماری‌های فرد مبتلا، فعالیت‌های مربوط به خانه و شغل فرد، سابقه پزشکی و سابقه خانوادگی توسط پزشک بررسی و پرسیده خواهد شد. پس ‌از آن ممکن است معاینات فیزیکی توسط پزشک انجام پذیرد، از جمله: معاینات عصبی، آزمون اندازه‌گیری دامنه حرکتی بیمار، آزمون بالا آوردن پای بیمار، معاینه علائم حیاتی، تجزیه ‌و تحلیل راه رفتن و حرکت بیمار و معاینه ستون فقرات در ناحیه‌ی کمر. اگر پزشک به وجود فتق دیسک کمر مشکوک گردد، ممکن است آزمایشات تصویربرداری از جمله: ام آر آی، سی ‌تی ‌اسکن، تصویربرداری اشعه ایکس، سیتی میلوگرام و الکترومیوگرافی (EMG)، درخواست شود.

درمان دیسک کمر


استراحت

در مواردی که درد بیمار شدید است بهتر است استراحت به یک یا دو روز محدود شود، چرا که افزایش استراحت می‌تواند موجب خشکی و درد بیشتر گردد. پس‌ از آن فعالیت‌های سبک و حرکتی با تعداد بالا (در صورت نیاز میان تمرینات استراحت لحاظ گردد) توصیه می‌شود. از بلند کردن اجسام سنگین و انجام ورزش‌های سنگین باید اجتناب شود.

کمپرس سرد

استفاده از بسته یخ یا یک کمپرس سرد می‌تواند مفید باشد. این کار در تسکین التهاب اولیه و کاهش گرفتگی عضلات ناشی از فتق دیسک کمری مؤثر است.  ماساژ با یخ نیز می‌تواند مفید باشد. استفاده از کیسه  یخ در ۴۸ ساعت اولیه بعد از شروع درد بهترین تأثیر را دارد.

گرما درمانی

پس از ۴۸ ساعت از آغاز درد، استفاده از گرما می‌تواند به تسکین اسپاسم و گرفتگی‌های عضلانی دردناک کمک نماید.  تشک‌های برقی، کمپرس گرم و باندهای حرارتی گزینه‌های خوبی در این خصوص محسوب می‌شوند.

داروهای مسکن

ممکن است پزشک داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را برای تسکین درد و کاهش التهاب توصیه نماید.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی با استفاده از روش‌های درمانی مختلف می‌تواند در درمان و کاهش درد ایجاد شده در اثر فتق دیسک کمری مؤثر باشد، ازجمله:

درمان دستی ستون فقرات

Image result for manual therapy for herniated disk

درمان‌های دستی ستون فقرات که توسط یک فیزیوتراپ و یا پزشک ارتوپد صورت می‌پذیرد، می‌تواند در تسکین درد و افزایش سرعت بهبودی بیمار مؤثر باشد. درمان دستی یک روش درمانی شامل مجموعه‌ای روش‌های ماساژ درمانی، کشش و جابجایی ستون فقرات جهت درست قرار گرفتن مهره ها در محل خود و بهبود عملکرد حرکتی و افزایش دامنه حرکت در ناحیه ستون فقرات می‌باشد.

ماساژ درمانی

Image result for massage therapy for lower back

ماساژ درمانی دیسک کمر را درمان نمی‌کند، اما وقتی به بافتها و عضلات اطراف ستون فقرات اعمال می‌شود، از طریق افزایش گردش خون، شل کردن عضلات و ترشح مواد تسکینی طبیعی در بدن، به نام اندورفین می‌تواند در کاهش کمردرد مؤثر باشد.

مگنت‌تراپی

مگنت‌تراپی می‌تواند از طریق تماس مستقیم با ناحیه دیسک و فتق کمر، گیرنده‌های درد در ناحیه کمر و از طریق تأثیر بر سلول‌های خونی روی گیرنده‌های درد در مغز تأثیر گذارد و باعث تسکین یا بی‌حسی خفیف کمر در ناحیه فتق شود. مگنت‌تراپی همچنین باعث افزایش ترشح اندورفین (نوعی مسکن طبیعی) در مغز می‌شود.

شاکویو تراپی (ESWT)

Image result for shockwave therpy for herniated disk

شاک ویو تراپی یکی از روش‌های جدید درمان بافت نرم و عضلات به شمار می‌رود که طی یک تا سه جلسه درمان، بطور موثر و دائمی درد عضلانی را کاهش می‌دهد و از این جهت بطور گسترده‌ای در درمان فتق و بیرون زدگی دیسک کمر که درد زیادی در ناحی کمر بیمارا‌ن ایجاد می‌کند، مو‌رد استفاده قرار می‌گیرد.

تحریک مغناطیسی عملکردی (FMS)

تحریک مغناطیسی عملکردی (FMS) روشی جدید برای درمان درد ناشی از دیسک کمر است که با القاء میدان الکتریکی به ستون فقرات و ریشه عصب در ناحیه مربوطه در ستون فقرات، باعث تحریک و احیاء بافت و غضروف بی شده و از طرف دیگر با القاء میدان مغناطیسی به سلول‌های ناحیه ستون فقرات نفوذ کرده و با افزایش تبادل یون و افزایش جریان خون در بافت اطراف ستون فقرات، اکسیژن‌رسانی را افزایش داده و منجر به احیاء و بازسازی غضروف می‌شود.

میکرو واس تراپی (Micro-Vas)

میکروواس درمانی (Micro-Vas) با القاء ایجاد بلاک کننده‌های عصبی باعث کاهش انتقال سیگنال‌های درد و تحریک ترشح اندورفین می‌شود. فرم الکتریکی امواج ارسالی توسط دستگاه میکرو واس با مویرگ‌زایی و افزایش خون‌رسانی و در نتیجه اکسیژن‌رسانی به بافت‌های اطراف ناحیه دیسک کمر، باعث تحریک ‌ترمیم بافت و غضروف ناحیه بین مهره‌های کمر می‌شود.

طب سوزنی

Image result for massage therapy for back herniated disk

طب سوزنی با استفاده از قرار دادن سوزن‌های نازک در پوست در نزدیکی ناحیه دردناک می‌تواند در تسکین علائم بیمار مؤثر باشد. طب سوزنی به‌عنوان یک درمان مؤثر برای کمردرد تأییدشده است.

تزریق اپیدورال

در برخی از موارد تزریق اپیدورال به کمک داروهای استروئیدی می‌تواند در تسکین درد مؤثر باشد. تزریق اپیدورال استروئیدها به‌ منظور تسکین درد بیمار انجام می‌شود تا بیمار بتواند برنامه درمانی و توان‌بخشی خود را پی بگیرد.  اثرات آن متفاوت است، و تسکین درد نیز موقتی می‌باشد.

ورزش‌درمانی

تمرینات افزایش دهنده انعطاف‌پذیری

  • تمرین دراز و نشست نیمه

دراز و نشست نیمه و یا تمرین کرانچ به تقویت عضلات شکم می‌پردازد.

 زانو خود را خم کرده و کمر را به‌ صورت صاف بروی زمین قرار دهید. شانه‌های خود را ۷ الی ۱۵ سانتیمتر از زمین بلند کنید. هنگام بلند شدن عمل بازدم و هنگم قرارگیری بر روی زمین عمل دم را انجام دهید. این تمرین را به ‌آرامی ۸ الی ۱۰ بار انجام دهید. دست‌های خود را به‌صورت متقاطع بر روی قفسه سینه قرار دهید.

  • تمرین چرخش لگن

چرخش لگن خشکی یا خستگی عضلات کمر را کاهش می‌دهد.

به پشت دراز بکشید، زانوهای خود را خم کنید، کف پای خود را بر روی زمین قرار دهید. باسن و شکم خود را به ‌آرامی منقبض کنید به ‌نحوی‌که لگن شما کمی به سمت بالا متمایل شود. کمر خود را به سمت پایین‌ بر روی زمین فشار دهید، برای یک ثانیه نگه ‌دارید و سپس استراحت نمایید.

کشش عضلات ناحیه کمر

در زیر سه تمرین کششی برای عضلات ناحیه کمر عنوان شده است:

  • به پشت دراز بکشید، زانوهای خود را خم کنید، پاها را به هم بچسبانید. دست‌های خود را در دو طرف نگه‌دارید، به آرامی زانوهای خود را به یک سمت بغلتانید تا زمانی که به‌طور کامل بر روی زمین قرار بگیرد.

  • به پشت دراز بکشید، یکی از زانوهای خود را نگه داشته و به ‌آرامی به سمت قفسه سینه خود بکشید. برای ۲۰ ثانیه این حالت را نگه دارید. سپس با زانوی پای دیگر تمرین را تکرار نمایید.

  • در حالی بر روی دست‌ها و زانوی خود قرار گرفته‌اید، دست راست و پای چپ خود را هم‌زمان بلند کرده و صاف نگه دارید. در حالی‌که عضلات شکم خود را منقبض کرده‌اید به مدت سه ثانیه این حالت را نگه‌دارید.